تذکر مزایا و امتیاز مجموعه‌ی جهان‌گردی من بر این قبیل کتب تقریباً بی‌فایده و بی‌مورد است و من در این خصوص قضاوت حقیقی را به ذوق سلیم و طبع مستقیم قارئین عظام می‌گذارم و می‌گذرم و همین‌قدر متذکر می‌شوم که خصوصیات عمده و اساسی آثار من در صحت و واقعیت مطلق آن‌هاست و بس. در این سلسله آثار از درج و نشر هر گونه مطلب موهوم و ظاهرپسند، بی‌اساس و افسانه‌آمیز مطلقاً خودداری شده است. توصیف و تشریح ساده و طبیعی مشاهدات و معاینات پایه و بنیاد این سیاحت‌نامه را به وجود آورده است. 

شیوه‌ی نگارش من ساده و عاری از تصنع و هر گونه تکلف بی‌مورد می‌باشد. البته خوانندگان نباید از کسی که تقریباً تمام عمر خود را در کشورهای بیگانه گذرانیده است، انتظار فصاحت و بلاغت خاصی داشته باشند. در این مورد متذکر می‌شوم که سادگی و صراحت و مفهوم و روشن بودن مطالب و مندرجات غایت مطلوب و شیوه‌ی مقبول من بوده است. 

در نتیجه‌ی علاقه‌ی فوق‌العاده‌ای که به جهان‌گردی و سیاحت داشته‌ام، دو بار به صوب هندوستان ره‌سپار گشته‌ام: نخستین بار در سال هزار و ششصد و شصت و چهار پاریس را ترک گفتم و بعد از مدتی مدید، در سال هزار و ششصد و هفتاد ـ یعنی تقریباً پس از شش سال اقامت دایمی در مشرق‌زمین و مخصوصاً ایران که عمده‌ی کارهای من در آن‌جا بود ـ به پایتخت فرانسه مراجعت کردم. ره‌آورد من از این مسافرت دور و دراز، از حیث کمیت و کیفیت بر کلیه‌ی آثار جهان‌گردان سابق کم‌وبیش می‌چربد، زیرا آشنایی زیاد من با زبان پارسی در توصیف و تعریف بدایع این سرزمین باستانی مرا بیش‌تر یاری می‌کرد. ولی نظر به این‌که هنوز خود را واجد معلومات عمیق و جامعی در این خصوص نمی‌دانستم، لذا ابتدا فقط با انتشار ساده‌ی مشاهدات خود تحت عنوان تاج‌گذاری سلیمان سوم شاهنشاه ایران اکتفا کردم. این قسمت از خاطرات من ـ که از مجموعه‌ی کلیات منتزع گشت ـ در پاریس به سال هزار و ششصد و هفتاد و یک انتشار یافت و این تنها ثمره‌ی نخستین مرحله از مسافرت من بود. 

دومین مرحله از مسافرت من در سال هزار و ششصد و هفتاد و یک آغاز شد و در سنه‌ی هزار و ششصد و هفتاد و هفت پایان یافت. نظر به علاقه‌‌ی مفرطی که به شماختن کامل ایران داشتم و به انتشار مجموعه‌ی مفصلی متضمن توصیف و تعریف بدایع این سرزمین مصمم بودم، تمام این مدت مدید را به حد امکان با پشت‌کار تمام به آموختن زبان کشور صرف کردم تا بدین طریق برای تشریح و تفصیل آداب و عادات خلق‌های ایران امکان پیدا کنم و همچنین در مدت اقامت خود در پایتخت ایران مؤانست مرتبی با دربار مملکت و بزرگان و دانشمندان کشور پیدا کردم و بدین طریق توانستم که به‌دقت و مواظبت تمام، کلیه‌ی خصوصیت این کشور را کما هو حقه و به طوری که حس کنج‌کاوی اروپاییان را تسکین بخشد، تحقیق و تفحص، مطالعه و مشاهده نمایم؛ زیرا این کشور بزرگ در حقیقت دنیای دیگری است که از هر حیث ـ اعم از پهنای فلک‌آسای ممالک محروسه‌اش و یا تنوع آداب و اخلاق و شیوه‌ی زندگانی مردمان آن ـ شایان توجه و دقت خاصی می‌باشد. خلاصه‌ی کلام در شناختن ایران چنان دقتی به خرج دادم و به قدری محتمل مشقات گشتم که اینک می‌توانم بدون هیچ‌گونه اغراقی ادعا نمایم که فی‌المثل با اصفهان بهتر از لندن آشنایی دارم؛ اگرچه در شهر اخیر بیش از بیست سال زندگانی کرده‌ام، و زبان پارسی را با همان سهولت لسان انگلیسی تکلم می‌نمایم و حتا مثل فرانسه به‌آسانی تمام به فارسی سخن می‌گویم. 

من تقریباً تمام نقاط این امپراتوری بزرگ را دیده‌ام و درازا و پهنای آن را پیموده‌ام. دریای کاسپین و اقیانوس هند ایران را مشاهده کرده‌ام، از سرحدات آن در ارمنستان و ایبری (گرجستان) و ماد (آذربایجان) و عربستان و حدود نهر سند بازدید کامل به عمل آورده‌ام و در مورد بعضی از امکنه اطلاعات دقیق و جامع گرد آورده‌ام که اگر فی‌المثل ناگهان در یکی از این نقاط فرود آیم، به‌سهولت تمام آن‌ها را می‌توانم تشخیص دهم. 

 

تفصیل و ترتیب سیاحت‌نامه

مجموعه‌ی مفصل مسافرت ثانوی من با چنین مواد و مصالح جالب توجهی به وجود آمده و در ده مجلد بدین ترتیب انتشار می‌یابد:

مجلد اول: شامل مشاهدات من از پاریس تا سرزمین کلشید (ایالتی هم‌جوار گرجستان) است.

مجلد دوم: محتوی مطالب مربوط به مسافرت از کلشید تا تبریز است.

مجلد سوم: دارای یادداشت‌های منوط به راه تبریز تا اصفهات می‌باشد.

این سه مجلد نخستین مشتمل بر شرح جامع مسافرت من از پاریس تا اصفهان است. این قسمت اولیه از سیاحت‌نامه از ماه اوت هزار و ششصد و هفتاد و یک آغاز و به سال هزار و ششصد و هفتاد و سه پایان می‌یابد و سابقاً در معرض مطالعه‌ی جهانیان گذارده شده است. 

دوره‌ی مزبور در لندن به سال هزار و ششصد و هشتاد و شش میلادی تحت این عنوان انتشار یافت: سفرنامه‌ی شوالیه شاردن در ایران و هندوستان، از طریق بحر اسود و کلشید

...

مجلد چهارم: محتوی تعریف و توصیف کلی امپراتوری ایران، قوای مسلح، قوانین، آداب و عادات ساکنین آن می‌باشد. 

مجلد پنجم: مشتمل بر صنایع و علوم ایرانیان است؛ صنعت و استعداد مردمان ایران در این مجلد مورد مداقه و بررسی واقع شده است. 

مجلد ششم: شامل تعریف و تحلیل اوضاع سیاسی و نظامی و مدنی ایران می‌باشد.

مجلد هفتم: محتوی بر تشریح آیین و مذهب ایرانیان، مبتنی بر مراسم مذهبی مردم و کتب معتبر و معروف ایرانی.

مجلد هشتم: مخصوص اصفهان ـ پایتخت ایران ـ است. در این جلد شانزده تابلوی گران‌بها از ابنیه‌ی عالی این شهر بزرگ به توسط آقای گرلات درج شده است. 

مجلد نهم: مشتمل بر یادداشت‌های مسافرتی که من در سال هزار و ششصد و هفتاد و چهار از اصفهان به بندر عباسی ـ متعلق به ایران ـ واقع در جوار هرمز انجام داده‌ام.

مجلد دهم: محتوی شرح مسافرت ثانوی من در سال هزار ششصد و هفتاد و چهار از اصفهان به بندر عباسی می‌باشد و به‌علاوه در این جلد خصوصیات دربار ایران ـ که در مجلدات سابق فرصت نقل آن‌ها به دست نیامده ـ بیان شده است. 

 

سیاحت‌نامه‌ی شاردن؛ جلد اول، ترجمه‌ی محمد لوی عباسی؛ نشر امیرکبیر، ۱۳۳۵، صفحه‌ی ۲ تا ۹

منبع : سـِـفــر سَــفــر |سیاحت‌نامه‌ی شوالیه شاردن؛ چه‌گونگی نگارش و محدوده‌ی مطالب
برچسب ها : مجلد ,هزار ,ششصد ,هفتاد ,مسافرت ,می‌باشد ,پایتخت ایران ,مسافرت ثانوی ,بندر عباسی ,بدین طریق ,انتشار یافت